L. Okowiński Szkice z dziejów sulechowskich wsi, Sulechów 2007, s. 23-24.
 

1.2 Winiarstwo na terenie Cigacic i okolic

Wczesnohistoryczne osadnictwo z czasów późnolateńskich i wpływów rzymskich (I w. p.n.e. – V w. n.e.), zapoczątkowało proces ciągłości osadniczej, która          z pejzażu środkowego Nadodrza nie zanikła już nigdy. Dokumentuje to bogaty materiał archeologiczny wczesnohistorycznych cmentarzysk. Ale najważniejszym świadectwem dawnego osadnictwa są nadodrzańskie, wczesnośredniowieczne grody. Do największych terytoriów osadniczych należą rozległe okolice Głogowa. Zaludniony obszar nad rzekami: Baryczą i Odrą rozciągał się od Ścinawy na południu aż po Winnogórę (Cigacice) na północy. W początkowym okresie nie było gęste osadnictwo na ziemiach sulechowskich, jako, że warunki terenowe nie były łaskawe dla osadnictwa. Jedna zajmowanie pod uprawę coraz większych terenów, sprawiło, że sieć osadnictwa poszerzała się, a z nią rosła liczba grodów tworząc terytorialne kompleksy obronne.           O wyborze danej okolicy na stałe siedlisko decydowało ukształtowanie terenu, klimat, warunki przyrodnicze oraz czynniki czysto subiektywne związane z doświadczeniem ówczesnych ludzi. Lokalizacja grodów nie była przypadkowa, umieszczano je trafnie          i celowo, bowiem pełniły wielorakie funkcje, przede wszystkim militarne, ale także gospodarczo – komunikacyjne. Charakterystyczne jest to, że grodziska występują              w tych okolicach, gdzie osadnictwo istniało od czasów wczesnohistorycznych. Materiał archeologicznych dowodził, iż grody nadodrzańskie zamieszkiwali Słowianie. Pierwsi osadnicy kolonijni dotarli na przełomie XII i XIII wieku. W trzeciej ćwierci XIII stulecia prawa kolonizacyjne zaczęły m.in. przyjmować sulechowskie wsie. Procesowi sprzyjało utworzenie księstwa głogowskiego, którego pierwsi władcy Konrad I i Henryk III na ożywienie ziemi zwracali uwagę szczególną.
Nadodrzański klimat sprzyjał w uprawie winorośli i tak od średniowiecza stanowiło formę działalności gospodarczej dość specyficzną, bowiem napój otrzymywano z owoców uzyskiwanych na lokalnych plantacjach winorośli. Na tej szerokości geograficznej było to zjawisko osobliwe nie tylko w całej Brandenburgii, również na kontynencie. Z punktu widzenia historycznego, unikalna wytwórczość wydaje się interesująca i warto z nią zapoznać się dokładniej. Jedno jest pewne, że winiarstwo istniało w wielu ośrodkach środkowego Nadodrza od dawna, odgrywając          w ekonomice tej ziemi znaczącą rolę. „Nauka niemiecka informuje, że uprawa krzewu winnego na Śląsk dotarła w wieku XII, ona miała brać początek nad Odrą i Nysą około roku 1154. Inne źródła podają, że w Babimoście pierwsze winnice pojawiły się już              w 1253 roku. Można, więc sądzić, iż przynieśli je na tę ziemię cystersi, którzy przybyli na nią z Łekna, zakładając w 1231 roku w Obrze filialny klasztor.”  Winnice towarzyszyły przez całe stulecia cigacickiemu krajobrazowi. Krzewy uprawiane były           w wielu miejscach, w rejonie Cigacic, Górzykowa, Radowic i Podlegórza, bowiem na tych terenach warunki klimatyczne były optymalne. Źródła informują, że w Sulechów posiadał w końcu XVIII wieku posiadał 420ha ziemi uprawnej, 658ha lasów i aż ponad 500ha winnic. Świadczyło to, że uprawa winnej latorośli w tamtym czasie stanowiła            w okolicy główną domenę produkcji rolnej. W tamtym okresie produkcja wina była największa, produkowano ponad 150 tysięcy litrów, gdzie w Krośnie Odrzańskim tylko 73 tysiące litrów, a w Lubsku zaledwie 20 tysięcy.
Urokliwe plantacje zlokalizowane w atrakcyjnym krajobrazowo terenie zachęcały właścicieli do budowy wielu dacz, nawet wspaniałych domów. W okresie letnim przybywało do Cigacic wielu kuracjuszy i letników, którzy w zacisznych miejscowych restauracjach i winiarniach przyjemnie spędzali wolny czas, regenerując siły. Miała tam też swoją winnicę, a w niej ekskluzywny dom, sulechowska luterańska gmina. Był to dar wdowy po założycielu sierocińca – Matyldy Steinbart. Największą winnicę nad Odrą posiadał wówczas superintendent Wegener, w którego willi częstym gościem bywał przyrodnik i geograf Aleksander von Humboldt (1769- 1859). Kiedy miasto opanował luteranizm w 1536 roku, duchowni katoliccy sprzedali swoje winnice. Przed II wojną światową nabył je, razem z willą, archidiakon Hermann z Sulechowa.                     W okresie międzywojennym Cigacice cieszyły się mianem ośrodka klimatycznego, przyciągając nad Odrę nie tylko sulechowian, również wielu zamiejscowych. Uprawy winorośli nad brzegiem Odry utrzymywały się do wybuchu II wojny światowej.                  Po 1945 roku, w ramach zacierania śladów niemieckości, nie kontynuowano nad Odrą w Cigacicach tradycji winiarskich.  Dopiero od kilku lat winiarstwo powoli jest przywracane, założona jest bardzo duża plantacja winnej latorośli, w Górzykowie.

1.3 Walory przyrodniczo turystyczne Cigacic

Miejscowość Cigacice leży na południowym krańcu Wysoczyzny Lubuskiej, stykając się przy ujściu Obrzycy do Odry z Pradoliną Warszawsko – Berlińską.                 W szerszym pojęciu geologicznym teren gminy Sulechów stanowi cząstkę Pojezierza Południowobałtyckiego, leżąc w mikroregionie Pojezierza Lubuskiego, będącego fizjograficzną podprowincją Niziny Środkowopolskiej.
Korzystne położenie Cigacic przy ważnych szlakach komunikacyjnych sprawia, że na przestrzeni ostatnich lat, Cigacice jak i okoliczne miejscowości zaczynają powoli rozwijać się turystycznie. Jest to szansa na rozwój miejscowości, które starają się promować walory przyrodnicze i turystyczne. Przyczyniają się do tego osoby prywatne, stowarzyszenia, władze na szczeblu gminnym i powiatowym, które starają się o to by przyciągnąć wielu turystów do regionu. To szansa również dla mieszkańców. Dobry stan dróg, dogodne połączenia komunikacyjne, ścieżki rowerowe lasy, urozmaicona rzeźba terenu, coraz bogatsza baza gastronomiczno – hotelowa i wielkie możliwości racjonalnego spędzenia na łonie natury wolnego czasu. Również w Cigacicach jest kilka zabytkowych budowli, architektura przedwojenna jak i fortyfikacje „Oderstellung”.
Obszar nas interesujący, jak i całe Nadodrze, leży na monoklinie przedsudeckiej, stanowiąc duży zespół warstw skalnych, pochylonych ku północy. Najgłębsze odwierty, które robione były w latach 70 XX wieku, na tym terenie sięgają warstw paleozoiku tj. ery geologicznej trwającej od 570 do 230 milionów lat temu.
Różne są też osady plejstoceńskie na tym terenie. Stanowią je: żwiry, gliny zwałowe, piaski sandrowe akumulacji lodowcowej oraz piaski rzeczne teras akumulacyjnych. Wśród osadów epoki lodowcowej na znacznych powierzchniach zalegają gliny zwałowe, zlokalizowane w okolicach wsi: Buków, Cigacice, Kalsk, Kije, Klęsk, Krężoły, Kruszyna, Łęgowo, Mozów i Okunin. Na nich, w wielu miejscach, wytworzyły się stosunkowo lepsze gleby bielicowe i dlatego od stuleci wykorzystywane są jako grunty orne i użytki zielone.  W innych częściach regionu glina nie pozwala na uprawy rolne, dlatego rosną tam lasy.
Holoceńskiego pochodzenia są liczne nad Odrą wydmowe piaski. Do rejonów wydmowych zalicza się cały prawy brzeg Cigacickiego odcinka Odry, stanowiący ciekawy pod względem geologicznym element leśnego krajobrazu. Wydmy                       w Cigacicach znajdują się na zachodniej stronie ok. 400m od rzeki. Jest to bardzo ciekawe zjawisko, ponieważ wydmy te są podobne do nadmorskich. Droga do wydm prowadzi, która prowadzi od strony portu. Okowiński w swojej książce uważa, że najbardziej widowiskowo prezentują się wydmy w rejonie wojskowej strzelnicy, na południe od Sulechowa, które były nazywane w czasach niemieckich „Pustymi Górami” warto zobaczyć te, które znajdują się w Cigacicach.
W folderze z 1936 roku „Zullichau mit Ober – und Unterweinberge und Tschicherzig“ informuje się m.in., że owe formy były przedmiotem interesujących badań ówczesnych geologów. Ten leśno – wydmowo teren znaczącymi wartościami krajobrazowo – przyrodniczymi wyróżnia się w okolicy do dziś i dlatego winien być chroniony.
Wydmy znajdują się też w Górzykowie, są to piaszczyste wydmy znajdujące się na wschodnim krańcu wzgórza. Wydma ta jest bardzo okazała można tam dojechać rowerem od strony Cigacic, Głuchowa i Sulechowa. Ciekawostką przyrodniczą jest to, iż w okolicach Sulechowa, nie tak dawno spadł meteoryt, było to 20 stycznia 1845 roku ok. godziny 5,30 – 6 rano. Meteoryt był pochodzenia metalicznego, meteoryt–heksaedryt, który w trakcie zetknięcia się z ziemią wywołał krótko trwały huk przypominający wystrzał. Jego nazwa figuruje w tabeli meteorytów, które spadły na obszar Polski. Od dawana należy do zbiorów Zakładu Mineralogii i Petrografii Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie jest eksponowany w Muzeum Mineralogii pod topograficzną nazwą Sulechów.


Klimat
„Obszar Cigacic jak i cała zachodnia Polska, leży w strefie klimatu umiarkowanego, między morskim i kontynentalnym. Na Ziemi Lubuskiej można wyróżnić dwa nieco różniące się od siebie pod względem klimatycznym rejony:
Pojezierze Lubuskie Odry, na którym leży znaczna większość jej obszaru.
Dolina Środkowej Odry, gdzie zlokalizowane są wsie Brody, Brzezie i Pomorsko.
W okolicach Cigacic jak i na terenie woj. Lubuskiego panuje klimat łagodny, Umiarkowany łagodny klimat regionu od kilkudziesięciu lat jest prawie taki sam.              Na środkowym Nadodrzu jest na ogół cieplej niż w innych częściach Polski. Potwierdza to, że teren ten sprzyja od lat uprawianiem winnej latorośli, która na tej szerokości geograficznej jest nie typowa.” 

Hydrografia
Już od kilkunastu lat Odra jest jedną z bardziej zanieczyszczonych rzek w Polsce, dzieje się to przez urbanizację miast i drożejący wciąż wywóz ścieków. Z tego powodu rzeka jest tak brudna i nieatrakcyjna, stojąc na moście w Cigacicach można od czasu do czasu zauważyć, jakie śmieci płyną i jaka powstaje piana brudu, a wszystko to przez ingerencję człowieka.
Odra jest drugą, co do wielkości rzeką w Polsce, największą w woj. lubuskim oraz gminie Sulechów. Odra ostatnich latach nie była zagospodarowana, od kilku lat dopiero, za sprawą mieszkańców, którzy założyli stowarzyszenie motorowodniackie „Orka”. Wybudowana została przystań na prawym brzegu Odry. Teraz, sezon na Odrze jest to zauważalny dzięki turystą uprawiającym sporty wodne.
W szczególności dzięki Unii Europejskiej Odra na odcinku Cigacice „ożyła” dzięki wybudowaniu przystani na kanale portowym oraz zagospodarowaniu przestrzeniu wokół portu. „Rzeka na terenie gminy Sulechów określa jej południowe granice administracyjne. Na Odcinku między Nową Solą i Górzykowem (,czyli z południa              w stronę Cigacic) płynie malowniczą, przełomową doliną, stanowiącą zachodnią rubież Kotliny Kargowskiej. Szerokość doliny sięga od 160 do 270 m. Od Cigacic do Krosna Odrzańskiego toczy swe leniwe wody równoleżnikowo biegnącym korytem, przez rozległą bogatą w terasy Pradolinę Warszawsko – Berlińską”.
Odra spełnia bardzo ważne funkcje, zarówno gospodarcze jak i turystyczne, które nie są w pełni wykorzystywane. Port rzeczny w Cigacicach jest również nietypowy, ponieważ ma wpływ od środka, a nie od zewnątrz, nie spotkamy tego w żadnej innej wsi nadodrzańskiej.
Odra dzieli się na cztery odcinki: źródło, górny bieg, środkowy bieg i dolny bieg. Jest również podzielona na, mezoregiony, których jest 12. Cigacice graniczą z częścią mezoregionu zwanego Doliną Środkowej Odry liczącego 113 km długości. Zaczyna się u ujścia rzeki Obrzycy, a kończy w Słubicach.
W Cigacicach znajduje się punkt hydrologiczny, gdzie dokonuje się pomiaru stanu wody w rzece. W tym miejscu lustro wody znajduje się na 48 metrze n. p. m.             W średnich warunkach atmosferycznych przepływ wody w Cigacicach to 216m3/sekundę. W czasie największej suszy zanotowano 43m3/sekundę, a najwyższy podczas powodzi stulecia w 1997 roku 3100m3/sek.
Hydrolodzy uważają, że Odra jest uboga w wodę. Jej średni odpływ do Bałtyku wynosi rocznie ok. 17 miliardów m3 wody. Odra jest rzeką nie najgłębszą, co utrudnia to żeglugę po rzece, jej głębokość nurtu w rejonie Cigacic wynosi 1,1 metra. Najniższy poziom zanotowano w 1921 roku 64 cm, a najwyższy stan zanotowano 1997 roku podczas powodzi poziom wody osiągnął 678 cm.
Po powodzi z 1997 roku rzeka Odra stałą się bezpieczniejsza pod względem ochrony przed powodziami. W 1998 roku rozpoczęto remont wałów przeciwpowodziowych na całej długości Odry, wały zostały przykryte specjalną folią nie przepuszczalną wody o dużej wytrzymałości, ma to w przyszłości ochronić przed przerywaniem wałów, bo jak przypomnę podczas powodzi stulecia obok mostu kolejowego w Pomorsku wał został przerwany i zalał część torów koło Czerwieńska zatrzymując na pewien czas kursy pociągów tamtą linią.

Flora i Fauna
Teren Cigacic i jego okolic jest bogaty w przyrodę, na co składają się 3 czynniki: bardzo duże zalesienie, ukształtowanie terenu oraz niewielki stopień zurbanizowania terenu. Dzięki tym czynnikom teren ten jest bardzo atrakcyjny turystycznie.
Szata roślinna na Środkowym Nadodrzu jest bardzo bogata jest to efekt wylewów rzeki. Odra, która zalewała tereny tworząc bardzo duże rozlewiska, zalewając różne strefy.
Na nadbrzeżnych piaskach rzeki występuje roślinność pionierska, zaliczana do psammorfitów. Mają one kseromorficzną budowę, wysoki rozrost, są wytrzymałe na susze, zmiany temperatur, uszkodzenia itp.
W miejscach pozostających nieco dłużej poza zasięgiem zalewowych wód występują rośliny z przewagą uszczepów, rdestów i rzepach. Dalszą od brzegów rzeki strefę, tj. w brzeżnych częściach jej dolny i w starorzeczu litoralu, rosną zbiorowiska szuwarowe, utworzone przez: niskie turzyce, manny mielec, trzcinę (pałki szeroko                i wąsko listne), tatarak, babkę, łączeń, skrzyp bagienny, łączeń baldaszkowaty, ponikło, rutewkę, okrężnicę bagienną i inne. W stanowiska wymienionych roślin obfituje szczególnie rejon Pomorska i Brodów. Popularne na odrzańskim międzywalu są szuwary oczeretowe, sąsiadujące przestrzennie z rozpowszechnionymi tam wierzbowymi zaroślami, złożonymi przeważnie z wikliny, wierzby kruchej szarej (łoza) i wiciowej (wita). Rozwijają się wszędzie tam gdzie zaniechano koszenia nadrzecznych traw.
Na terenie Cigacic projektowany jest zespół krajobrazowo – przyrodniczy, który ma powstać w przyszłości w rejonie ujścia Obrzycy do Odry. Fragment ten Pradoliny Warszawsko – Berlińskiej obfituje w stanowiska rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Jest to projekt, który przedstawia urządzenie tego terenu jako nowoczesnego utrzymania fauny i flory nie zakłócając ich bytu poprzez zagospodarowanie tego miejsca pod względem ekologicznym, gospodarczym i przeciwpowodziowym ze szczególnym zwróceniem uwagi na ptactwo, które tam zimuje lub odbywa lęgi.
„Lubuscy przyrodnicy informują, że w tym „ptasim raju” można doliczyć się około 75 gatunków ptaków, wśród których – na przelotach - obserwuję się ornitologiczne unikaty.
W dolinie Odry – wśród, zadrzewień, starorzeczy, szuwarów, zakrzywień oczeretów            i łak – m.in. występują: zimorodek, kszyk, brzegówka, czajka, bocian biały (sporadycznie czarny), dzięcioł średni, siweczka rzeczna, strumieniówka, świerszczak, remiz, błotniak stawowy, ogorzałka, świstunka, tracz, lodówka, łabędź niemy (rzadziej krzykliwy), czernica gągoł, głowienka, krzyżówka, różaniec, tracz długodzioby, batalion, rybołów, puszczyk, trzmielojad, myszołów, jastrząb, kania ruda, pustułka, bodziec (piskliwy, leśny, krwawodzioby) i inne.”
Obszar, który jest przewidziany do stworzenia zespołu przyrodniczego zajmuje około 200ha i leży na terenie dwóch gmin – sulechowskiej i trzebiechowskiej. Gdyby został zatwierdzony otrzymałby nazwę topograficzną „Ujście Obrzycy”. Na tym terenie obecnie obowiązują szczególne zasady zagospodarowywania zadrzewieniem oraz pewne ograniczenia w dokonywaniu środowiskowych zmian takich jak: zmniejszenie polowań i ograniczenie częstotliwości wędkowania, zakaz przeprowadzania większych prac melioracyjnych.
Szczególnym bogactwem życia wyróżniają się istniejące zbiorniki wodne, do których – na szczęście – nie dociera destrukcyjna działalność człowieka. W dawnych zakolach Odry przyroda rządzi się własnymi prawami. Tam życie dyktuje natura.               W spokojnych wodach występuje bogactwo fauny. Żyją w nich m. in. płazy: kumak nizinny, rzekotka, żaba (trawna, moczarowa, brunatna, zielona, wodna, jeziorowa, śmieszka), ropucha (szara i zielona), traszka (grzebieniasta i zwyczajna). W sąsiedztwie zbiorników liczne są też gady: jaszczurka zwinka, padalec zwyczajny, zaskroniec, żółw błotny, jaszczurka żyworodna. Z bezkręgowców występują ślimaki. Żyją też małże, np. szczeżuja wielka. Spotyka się też chrząszcze, z których wiele jest pod ochroną. Bogactwo świata zwierząt dopełniają: świerszcze, mrówki, różne gatunki rzędu wielobarwnych ważek. W obszarze Cigacic występują rośliny, ryby i ptaki wskazujące na funkcjonalną łączność między rzeką i doliną. Coraz lepszym środowiskiem do życia roślin i ryb staje się naturalizująca się w ostatnich latach Odra. Do tej pory stwierdzono w rzece 34 gatunki ryb. W jej nurcie występują regularnie: brzana, jaź, certa, licznie występujący miętus i sum. Ponadto w nurcie rzeki miedzy Cigacicami i Brodami żyją: sandacz, boleń, płoć, karp, ukleja, leszcz, szczupak, amur, węgorz, kleń, okoń i inne.         W Odrze na obszarze Cigacic odbywają się zawody wędkarskie spinningowe jak                  i spławikowe, nocne i dzienne. W dawnych stuleciach, kiedy Odrę wykorzystywano do celów gospodarczych w zakresie niewielkim, odbywały się w niej migracje ryb atlantyckich: jesiotr zachodni, łosoś szlachetny i troć, które dopływały do czeskiego Bohumina.

Chronione obiekty przyrodnicze w Cigacicach w przysiółkami
W Cigacicach i okolicach znajduje się 20 chronionych obiektów, dane z 2001 roku.
8 dębów szypułkowych o obwodach - od 3,80 metra do 6,90 m,
2 lipy szerokolistne – 3,80 m i 4,70 m,
3 grupy dębów szypułkowych – od 2,70 do 5,38 m,
3 grupy cisów od 41 do 140 cm,
sosna pospolita – 5,50m,
lipa drobnolistna – 4,20 m,
cis – 2,10m,
stanowisko kotewki orzecha wodnego.
Należy dodać, że od kilku lat nie dokonywano całkowitej czy kompleksowej wizji lokalnej chronionych obiektów i dlatego powyższy rejestr nie jest być może aktualny.